Bayburt Gezi Rehberi: Gezilecek En Güzel 10 Tarihi ve Doğal Yer | Gizli Rotalar

1. Bayburt Kalesi
2. Baksı Müzesi
3. Kenan Yavuz Etnografya Müzesi
4. Bayburt Ulu Camii
5. Sırakayalar Şelaleleri
6. Aydıntepe Yeraltı Şehri
7. Bayburt Taş Evleri
8. Saat Kule ve Çevresindeki Tarihi Hanlar
9. Bayburt Dede Korkut Şehir Müzesi
10. Ferahşat Bey Camii ve Külliyesi

Bayburt Kalesi

Bayburt Kalesi, Doğu Karadeniz’in iç kesimlerinde, Bayburt il merkezinin kuzeyinde Çoruh Nehri’nin kıyısında yer alır. Kale, yüksek bir tepenin üzerine kurulmuş olup stratejik konumuyla bölgeye hâkim bir noktadadır. Tarihi oldukça eskiye dayanan yapının temellerinin Urartu ya da Med dönemlerine kadar uzandığı düşünülmektedir. Ancak günümüzde görülen kalenin büyük bölümü Bizans ve Selçuklu dönemlerinden kalmadır. Selçuklular, Mengücekliler ve Osmanlılar döneminde onarılarak kullanılan Bayburt Kalesi, Orta Çağ boyunca bölgenin en önemli savunma merkezlerinden biri olmuştur.

Kale, doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgene yakın bir plan gösterir ve oldukça sağlam taş işçiliğiyle dikkat çeker. İç kale, surlarla çevrili olup burçlar ve gözetleme kuleleriyle güçlendirilmiştir. Giriş kapısının üzerinde Selçuklu dönemine ait yazıtlar bulunur. Kalenin en dikkat çekici yönlerinden biri ise kazılarda ortaya çıkarılan ve büyük kısmı 12. yüzyıla tarihlenen çini parçalarıdır. Bu çiniler, turkuaz, lacivert ve yeşil tonlarda geometrik ve bitkisel desenler taşır; Selçuklu seramik sanatının önemli örnekleri arasında gösterilmektedir. Ayrıca kale içinde saray yapısı, kiliseler, su sarnıçları ve depo alanlarına ait kalıntılar da yer alır.

Bayburt Kalesi, şehrin merkezine oldukça yakın olduğu için ziyaret edilmesi kolaydır. Kaleye araçla ulaşım mümkündür; girişten sonra kısa bir yürüyüşle surların bulunduğu en yüksek noktaya çıkılabilir. Yaz aylarında özellikle akşam saatlerinde kaleden izlenen gün batımı manzarası oldukça etkileyicidir. Bayburt Belediyesi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belirli dönemlerde restorasyon ve çevre düzenleme çalışmaları yapılmakta, ziyaretçilere güvenli bir gezi imkânı sunulmaktadır. Giriş ücretsiz olup, kale yılın her dönemi ziyarete açıktır.

Baksı Müzesi

Bayburt şehir merkezine yaklaşık 45 km uzaklıktaki Bayraktar (eski adıyla Baksı) Köyü’nde yer alan Baksı Müzesi, çağdaş sanatla geleneksel el sanatlarını bir araya getiren özgün bir müze kompleksidir. 2000 yılında sanatçı Prof. Dr. Hüsamettin Koçan tarafından kurulan müze, adını “şaman” anlamına gelen “Baksı” kelimesinden alır. Müze, Çoruh Vadisi’ne bakan etkileyici bir tepe üzerinde konumlanmış olup, mimarisiyle çevresiyle uyumlu bir modern yapı örneği sunar.

Müze binası, geniş sergi salonları, atölyeler, misafir sanatçı konuk evi ve depolarıyla dikkat çeker. Betonarme bir strüktürle inşa edilmesine rağmen yerel taş kaplamalarıyla doğal dokuya uyum sağlamıştır. Koleksiyonunda çağdaş Türk sanatına ait eserlerin yanı sıra yöresel halı, kilim, bakır ve seramik işçiliği örnekleri de yer alır. Müze, her yıl farklı temalarla sergiler düzenleyerek hem yerel hem de uluslararası sanatçıları bir araya getirir.

Baksı Müzesi haftanın her günü ziyaret edilebilir. Ziyaretçiler için kafeterya, hediyelik eşya bölümü ve geniş bir açık hava etkinlik alanı mevcuttur. Bayburt merkezden özel araçla yaklaşık 40 dakikada ulaşılabilir. Yaz aylarında müzenin terasından izlenen Çoruh Vadisi manzarası ve gün batımı görülmeye değerdir.

Kenan Yavuz Etnografya Müzesi

Demirözü ilçesinin Beşpınar Köyü’nde yer alan Kenan Yavuz Etnografya Müzesi, Bayburt’un kültürel mirasını yaşatmayı amaçlayan etkileyici bir yaşam alanıdır. 2019 yılında Kenan Yavuz tarafından kurulan müze, 2021’de Avrupa Müze Forumu tarafından verilen “Avrupa Yılın Müzesi Silletto Ödülü”nü kazanarak uluslararası alanda da tanınmıştır.

Müze, geleneksel taş ve ahşap mimarinin modern bir yorumunu sunar. Kompleks içinde eski köy evleri, tandır evi, değirmen, köy meydanı, sinema ve açık hava sergi alanları yer alır. Sergilenen objeler, Anadolu köy yaşamının geçmişten bugüne uzanan hikâyesini anlatır. Eserlerin düzenlenişi ve mekânın atmosferi, ziyaretçiye adeta bir zaman yolculuğu hissi verir.

Müze, Bayburt merkezden araçla yaklaşık 45 dakikalık mesafededir. Giriş ücretlidir ve rehberli turlar da sunulmaktadır. Özellikle yaz aylarında düzenlenen kültür etkinlikleri, konserler ve sergilerle müze, Bayburt’un kültürel yaşamına canlılık kazandırmaktadır.

Bayburt Ulu Camii

Bayburt şehir merkezinde yer alan Bayburt Ulu Camii, kentin en eski ve önemli dini yapılarından biridir. 13. yüzyılın sonlarına doğru Selçuklu döneminde inşa edildiği düşünülen cami, Anadolu’daki erken dönem taş cami örneklerinden biri olarak dikkat çeker. Osmanlı döneminde çeşitli onarımlar geçirmiştir.

Dikdörtgen planlı caminin duvarları düzgün kesme taştan yapılmıştır. Mihrabı sade süslemelidir; minberi ise orijinal ahşap işçiliğini kısmen korumuştur. Cami içinde kullanılan taş süslemeler ve kalem işleri, Selçuklu sanatının sade ama zarif örneklerindendir. Kuzeydeki minaresi 18. yüzyılda eklenmiştir.

Bayburt Ulu Camii şehir merkezinde kolayca ulaşılabilecek bir konumdadır. Namaz vakitleri dışında da ziyarete açıktır. Cami çevresinde küçük çay bahçeleri ve tarihi han kalıntıları yer alır; özellikle akşam saatlerinde aydınlatmasıyla etkileyici bir görüntü oluşturur.

Sırakayalar Şelaleleri

Bayburt merkezine yaklaşık 20 km uzaklıkta bulunan Sırakayalar Şelaleleri, doğal güzelliğiyle bölgenin en çok ziyaret edilen yerlerinden biridir. Sırakayalar Köyü yakınlarındaki bu şelaleler, ormanlık bir vadiden akan dere üzerinde iki kademeli olarak düşer.

Şelalelerin çevresi piknik ve yürüyüş için uygun doğal bir park alanına dönüştürülmüştür. Yaz aylarında serin havası ve kuş sesleriyle huzurlu bir atmosfer sunar. Doğal kaya oluşumları, yosun tutmuş taş yüzeyler ve etrafı saran yeşillik, fotoğrafçılar için de oldukça çekici bir ortam yaratır.

Bölgeye ulaşım özel araçlarla sağlanır ve yaz aylarında günübirlik turlar da düzenlenir. Giriş ücretsizdir. Şelalelerin çevresinde yürüyüş parkuru, oturma alanları ve küçük büfeler bulunmaktadır. Özellikle ilkbahar ve yaz döneminde su debisinin yükseldiği zamanlarda ziyaret edilmesi tavsiye edilir.

Aydıntepe Yeraltı Şehri

Aydıntepe Yeraltı Şehri, Bayburt’un Aydıntepe ilçesinde yer almakta olup Anadolu’daki en ilginç yeraltı yerleşimlerinden biridir. 1998 yılında tesadüfen keşfedilen bu yeraltı yapısı, Roma veya erken Hristiyanlık dönemine tarihlendirilmektedir.

Yaklaşık 1 km uzunluğundaki tüneller, oyularak açılmış odalar, havalandırma delikleri ve koridorlardan oluşur. Bazı bölümler iki katlıdır. Yapının, baskınlardan korunmak veya gizli ibadetler için kullanıldığı düşünülmektedir. Yeraltı şehri içinde görülen taş nişler ve basit süslemeler, dönemin el işçiliğini yansıtır.

Yeraltı şehri, Aydıntepe ilçe merkezinde yer alır ve giriş ücretlidir. İçerisi sürekli ısısı sabit olduğundan yazın serin, kışın ise ılıktır. Rehber eşliğinde gezilebilen yapıya fotoğraf makinesiyle giriş serbesttir.

Bayburt Taş Evleri

Bayburt’un karakteristik mimarisini yansıtan taş evler, kentin tarihî dokusunu belirleyen en önemli unsurlardan biridir. Genellikle Çoruh Vadisi boyunca ve çevre köylerde görülen bu yapılar, yörede bolca bulunan sarımsı gri renkli tüf taşıyla inşa edilmiştir. Bu taş, hem kolay işlenebilmesi hem de ısı yalıtım özelliğiyle Bayburt’un sert iklimine son derece uygundur. Taş evler, Osmanlı döneminden itibaren gelen geleneksel yerleşim kültürünün bir uzantısı olarak gelişmiştir.

Mimari açıdan Bayburt taş evleri genellikle iki veya üç katlıdır. Alt katlar çoğunlukla kiler, ahır ya da depo olarak kullanılırken; üst katlarda yaşam alanları yer alır. Cephelerinde simetrik pencere düzeni, taş silmeler ve ahşap cumbalar dikkat çeker. İç mekânlarda taş duvarlarla birlikte ahşap tavan kirişleri ve yüklük gibi geleneksel unsurlar korunmuştur. Bazı evlerin dış cephelerinde taş oyma süslemeler ve kemerli girişler bulunur. Bu evler, hem işlevselliği hem de estetik sadeliğiyle Anadolu taş mimarisinin özgün örnekleri arasında sayılır.

Bayburt’un Esentepe, Yukarı Pınarlı, Aydıntepe ve Konursu gibi bölgelerinde hâlâ özgün taş evlerin örneklerini görmek mümkündür. Son yıllarda bazı yapılar restore edilerek butik konaklama tesislerine dönüştürülmüştür. Ziyaretçiler için bu evler, geleneksel Anadolu yaşamını yakından deneyimleme fırsatı sunar. Özellikle yaz aylarında yapılan fotoğraf gezileri, taş evlerin ışıkla değişen dokusunu görmek için ideal bir fırsattır.

Saat Kulesi ve Çevresindeki Tarihi Hanlar

Bayburt şehir merkezinin sembollerinden biri olan Saat Kulesi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında inşa edilmiştir. Şehrin kalbinde yer alan bu zarif taş yapı, kare planlı bir gövdeye ve yukarıya doğru daralan bir siluete sahiptir.

Saat Kulesi’nin çevresinde Osmanlı dönemine ait Taşhan ve Bedesten gibi ticaret yapıları bulunur. Bu hanlar kesme taş işçiliğiyle yapılmış olup, revaklı avlular ve ahşap üst kat galerileriyle dikkat çeker. Günümüzde bazı bölümleri kafe, butik ve el sanatları atölyesi olarak kullanılmaktadır.

Bölge, Bayburt’un sosyal yaşamının merkezidir. Yürüyüş yolları, oturma alanları ve yerel lezzetlerin sunulduğu restoranlarla ziyaretçilerin keyifli vakit geçirebileceği bir alandır. Özellikle akşam saatlerinde kule aydınlatmasıyla etkileyici bir atmosfer oluşturur.

Dede Korkut Şehir Müzesi

Bayburt şehir merkezinde, Cumhuriyet Caddesi üzerinde yer alan Dede Korkut Şehir Müzesi, kentin simgelediği Dede Korkut mirasını yaşatmak amacıyla tarihi eski Kız Meslek Lisesi binasının restorasyonu ile müzeye dönüştürülmüştür. Proje 2019’da belediye tarafından valiliğe devredilen bina üzerinde yürütülen restorasyon çalışmaları sonucunda tamamlanmış ve müze 2023 baharında halka açılmıştır. 

Müze, Dede Korkut hikâyelerinin maket ve heykellerle anlatıldığı interaktif bölümler, dijital sergiler ve kent belleğini tanıtan teşhirlerle zenginleştirilmiştir. Tescilli tarihî okul binasının iç mekânları modern sergileme teknikleriyle yeniden düzenlenmiş; “Ne kadar Bayburtlusun?”, “Köyüne Dokun” gibi etkileşimli bölümler ziyaretçiler tarafından ilgi görmektedir. Kurumlar arası destekle (teşhir-tanzim protokolleri ve finansman) profesyonel bir kent-müze konsepti oluşturulmuştur. 

Müze şehir merkezinde olduğu için ulaşımı kolaydır; açılış sonrası kısa sürede yüksek ziyaretçi sayıları kaydedilmiş ve müze yıl boyunca ziyarete açıktır. Ziyaretçi bilgileri, rehberli turlar ve güncel etkinlik duyuruları için Bayburt Valiliği veya belediye duyuruları takip edilebilir.

Ferahşat Bey Camii ve Külliyesi

Bayburt’un Pulur (eski adıyla Gökçedere) Beldesi’nde yer alan Ferahşat Bey Camii ve Külliyesi, 16. yüzyılda Akkoyunlu beylerinden Ferahşat Bey tarafından yaptırılmıştır. Külliye; cami, medrese, türbe ve çeşmeden oluşmaktadır.

Cami, kesme taş malzemeyle inşa edilmiş olup, tek kubbeli bir plana sahiptir. Mihrabı ve minberi sade süslemeler taşırken, yapının genelinde klasik Osmanlı mimarisinin sade üslubu hâkimdir. Türbe bölümünde Ferahşat Bey ve ailesine ait sandukalar bulunmaktadır.

Külliye, Pulur Beldesi merkezindedir ve yıl boyunca ziyarete açıktır. Çevresi düzenlenmiş, yeşilliklerle çevrili bir alanda yer alır. Ziyaretçiler için park alanı mevcuttur. Özellikle Ramazan aylarında bölge halkının buluşma noktalarından biridir.